تفکر وکودک

تفکر وکودک

مرور نقادانه مداخلات مبتنی بر فبک بر مهارت‌های شناختی و غیرشناختی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران،
2 دانشیار گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی؛ دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
علاقه‌مندی جهانی به برنامه «فلسفه برای کودکان» منجر به اجرای پروژه‌های متعددی با هدف ارتقای مهارت‌های کودکان شده است. هدف پژوهش حاضر، مرور نقادانه پژوهش‌های در زمینه اثربخشی فبک بر مهارت‌های شناختی و غیرشناختی کودکان ایرانی است. بدین منظور، با استفاده از کلیدواژه‌های «فلسفه برای کودکان» و «اثربخشی فبک»، در پایگاه‌های معتبر ایرانی شامل پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، مگیران، نور، علم‌نت و گوگل اسکالر جست‌وجو و ۱۱۷ پژوهش منتشرشده در فاصله سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ شناسایی گردید. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۵۱ پژوهش برای بررسی نهایی انتخاب شد. این مطالعات با رویکرد توصیفی و نقادانه بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد برنامه فبک تأثیر مثبتی بر طیف وسیعی از مهارت‌های شناختی و غیرشناختی، به‌ویژه تفکر سطح بالا، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و هوش اخلاقی دارد. با این حال، محدودیت‌های روش‌شناختی متعددی چون غلبه طرح‌های شبه‌آزمایشی، نمونه‌گیری در دسترس، فقدان کنترل متغیرهای مزاحم، و کم‌توجهی به همتاسازی گروه‌ها شناسایی شد. همچنین، تمرکز بر دوره دوم ابتدایی، نبود توازن جنسیتی، فقدان دوره پیگیری و ارزیابی صلاحیت تسهیل‌گران، از دیگر محدودیت‌ها بود. این نتایج، بر ضرورت بهبود طراحی پژوهش، استفاده از روش‌های نمونه‌گیری احتمالی، ابزارهای روا و پایا، و شفافیت اجرای برنامه‌های مداخلاتی در مطالعات آتی تأکید دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Review of P4C-Based Interventions on Cognitive and Non-Cognitive Skills

نویسندگان English

Vida Hosseini nejad 1
Maryam Mohsenpour 2
1 Master of Educational Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran,
2 Associate Professor at department of Educational Psychology, Faculty of Education and Psychology. Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

The global interest in the "Philosophy for Children" (P4C) program has led to the implementation of numerous projects aimed at enhancing children's skills. The aim of the present study is to conduct a critical review of research on the effectiveness of P4C on the cognitive and non-cognitive skills of Iranian children. To this end, using the keywords "Philosophy for Children" and "P4C effectiveness," a search was conducted in reputable Iranian databases, including the Scientific Information Database (SID) of Jihad University, Magiran, Noor, Elmnet, and Google Scholar, and 117 studies published between 2019 and 2025 were identified. After applying the inclusion and exclusion criteria, 51 studies were selected for final review. These studies were examined using a descriptive and critical approach. The findings indicated that the P4C program has a positive effect on a wide range of cognitive and non-cognitive skills, particularly higher-order thinking, social responsibility, and moral intelligence. However, several methodological limitations were identified, such as the predominance of quasi-experimental designs, convenience sampling, lack of control for confounding variables, and insufficient attention to group matching. Furthermore, other limitations included a focus on upper primary grades, lack of gender balance, absence of follow-up periods, and inadequate assessment of facilitator qualifications. These results underscore the necessity of improving research design, employing probability sampling methods, using valid and reliable instruments, and ensuring transparency in the implementation of intervention programs in future studies.
Keywords: Philosophy for Children, effectiveness, critical review, experimental designs, intervention
Introduction
Philosophy for Children (P4C) is a global movement introduced by Lipman and Sharp in the late 1960s (Cohen, 2018). Its aim is defined in terms of encouraging children to engage in philosophical thinking and personal philosophical activity (Lipman, as cited in Fisher, 2013). The common principles of P4C include children's capacity to think in a philosophical manner, the importance of group activities, and respect for the rules of discussion (Michaud, 2020) .P4C offers a multidimensional approach to children's education that contributes to cultivating deep, flexible, and logical thinking skills (Anderson, 2020). These skills are facilitated through linguistic interactions and the establishment of communities of inquiry (Fisher, 2018). In the P4C educational program, all stages of a curriculum—including objectives, content, and the role of the facilitator—are taken into consideration. P4C sessions begin with reading a story aloud, and children explore concepts through discussion and the exchange of ideas (Fisher, 2013). P4C also classifies skills into three levels—basic, intermediate, and advanced—and emphasizes the cultivation of cognitive skills such as critical and creative thinking (Lipman, as cited in Ghaedi, 2008). The success of this program depends on the presence of capable facilitators who guide the learning process and focus on discovery learning. This shift from traditional teaching to facilitation underscores the significance of collective thinking processes in learning (Javaheri, 2020).
Materials and Methods
This study adopts a descriptive approach and is a critical review. A comprehensive search of domestic scientific databases, including SID, Magiran, Noormags, Elmnet, as well as Google Scholar, using the keywords "Philosophy for Children" and "P4C effectiveness," yielded 117 studies. The inclusion criteria for evaluation were peer-reviewed research articles employing experimental research methods, with full-text accessibility, published between 2019 and 2025 in reputable journals approved by the Ministry of Science. The exclusion criteria comprised conference papers and articles employing non-experimental methods.
Discussion & Result
A methodological examination of 51 studies related to the effectiveness of the P4C program in Iran reveals shortcomings and inconsistencies in scientific reporting that undermine the internal and external validity of these studies. Among the recurrent deficiencies is the discrepancy between the abstract and the method section, particularly regarding the research design and sampling method. The predominance of quasi-experimental designs based on convenience sampling has made controlling for confounding variables difficult and has limited generalizability, whereas true experimental designs with random sampling and mixed-methods designs have been very rare. Moreover, only one study employed Raven's Progressive Matrices for group matching, and this widespread neglect, especially in quasi-experimental designs, renders the validity of interpretations concerning the effectiveness of the intervention questionable.
The single-gender structure of Iranian schools has led to an imbalance in gender coverage, with the share of studies focused on girls being smaller. The failure to report gender in a number of articles has also compromised scientific transparency. From the perspective of age distribution, the predominant focus on upper primary grades reveals a research gap in preschool ages, lower primary grades, and secondary education—a matter that requires reconsideration given the capacity for philosophical thinking at earlier ages.
With regard to measurement instruments, most studies have contented themselves with reporting Cronbach's alpha reliability; however, the adoption of more recent indices such as McDonald's omega could enhance the precision of estimates. Furthermore, the lack of sufficient documentation regarding the content validity of interventions and the heterogeneous variation in session content have made the comparability of findings difficult and raise the question of whether the results stem from the intrinsic nature of P4C or from the specific content of each intervention. None of the studies evaluated facilitator competence, even though the quality of facilitating circles of inquiry plays a decisive role in effectiveness.
Although there is considerable evidence of the P4C program's effectiveness on cognitive and non-cognitive skills, the variation in observed effect sizes indicates that the impact of the program is neither uniform nor consistent across different dimensions. The absence of small effect sizes in the cognitive domain, compared with their presence in certain non-cognitive skills, raises the possibility that P4C exerts a more robust influence on cognitive skills, or that the research has predominantly targeted skills that demonstrate greater responsiveness to this intervention. The dispersion of effect sizes also highlights the role of contextual factors and implementation methods. Finally, the absence of long-term follow-up periods in the majority of studies has made it impossible to evaluate the durability of the intervention effects. Overall, to enhance the credibility and quality of research evidence, it is essential that future studies move toward more rigorous designs, probability sampling, matching, transparent documentation of intervention content, evaluation of facilitator competence, and long-term follow-ups, as well as a more balanced coverage in terms of gender and age groups.
Conclusion
Teaching cognitive and non-cognitive skills to children not only improves academic performance but also prepares them to face future challenges. Hence, educational systems and parents must contribute to enhancing the quality of education and children's cognitive development by providing the necessary tools and supporting relevant programs and research.

کلیدواژه‌ها English

: Philosophy for Children
effectiveness
critical review
experimental designs
intervention
اعتصامی, حمیده و شفیع آبادی, عبدالله . (1401). اثربخشی آموزش فلسفه برای کودکان بر رشد اخلاقی دانش آموزان پسر پایه ششم دبستان. فرهنگ مشاوره و روان درمانی, 13(52), 233-255. doi: 10.22054/qccpc.2020.40874.2104
بارانی, سید مجتبی , بهمنی, طاهره و بارانی, سید محمدامین . (1402). بررسی تأثیر برنامه آموزش فلسفه به کودکان بر رشد مهارت های زندگی دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی. تفکر وکودک, 14(2), 27-49. doi: 10.30465/fabak.2024.9275
بنیسی, پریناز, شمس اسفندآباد, امامی پور, سوزان. (1398). ‌تأثیر آموزش فلسفه به کودک بر تحمل ابهام و مهارت‌های اجتماعی. روانشناسی اجتماعی, 6(50), 45-55.
پادروند, حافظ, قبادیان, مسلم, نظرپور صمصامی, پروانه, عالی پور, کبری. (1401). بررسی تأثیر آموزش فلسفه برای کودکان بر هیجان‌های تحصیلی و سرزندگی تحصیلی دانش آموزان پسر پایه ششم ابتدایی. پژوهش‌های آموزش و یادگیری, 19(2), 47-55. doi: 10.22070/tlr.2023.16595.1307
جواهری، فرزین.(1399).واکاوی مهارت های عمومی و اختصاصی در مربیگری فلسفه برای کودکان،دومین جشنواره تالیفات برتر علوم انسانی اسلامی،جایزه ویژه علامه جعفری (رض)،تهران،https://civilica.com/doc/1045115
چراغ زاده, کردنوقابی, سهرابی. (1398). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر احساس تنهایی و ناامیدی دانش‌آموزان. تفکر وکودک, 10(1), 37-50.
حبیبی کلیبر, رامین, فرید, محمدزاده. (1398). اثربخشی روش اجتماع پژوهشی در برنامه آموزش فلسفه به کودکان بر خودکارآمدی اجتماعی دانش‌آموزان. فصلنامه پژوهش های نوین روانشناختی, 14(53), 67-87.
حمیدی, امام جمعه, نامی. (1399). تاثیر آموزش فلسفه ورزی بر تفکر مراقبتی دانش آموزان ابتدایی. اندیشه های نوین تربیتی, 16(3), 69-88.
حمیدی، فریده، امام جمعه، محمدرضا، و نامی، امیر. (1399). تاثیر روش تدریس گفتگویی در حلقه های کندوکاو فلسفی بر تفکر تاملی دانش آموزان ابتدایی. تازه های علوم شناختی، 22(2 )، 120-131. SID. https://sid.ir/paper/381925/fa
خانمحمدی, مرمر , سیفی, محمد و ناطقی, فائزه . (1401). تأثیر آموزش فلسفه به کودکان بر باورهای معرفت‌شناختی و یادگیری مفاهیم محیط‌زیست دانش آموزان پایه یازدهم. فصلنامه علمی آموزش محیط زیست و توسعه پایدار, 11(1), 35-58. doi: 10.30473/ee.2022.52334.2193
دره زرشکی پور, امیده, فلاح, سعید منش. (1398). طراحی داستانهایی برای ایجاد گسلش شناختی در برنامه فلسفه برای کودکان و اثر بخشی آن بر کاهش علائم اختلال وسواس فکریجبری کودکان دارای نشانه های OCD دوره ابتدایی شهرستان یزد. تفکر وکودک, 10(2), 75-98.
دهقان جوپاری, وحیده , کریمی راد, معصومه و دانایی فر, جمال . (1403). تاثیر آموزش مهارت های ارتباطی به شیوه اجتماع پژوهشی بر کاهش کمرویی دانش آموزان. تفکر وکودک, 15(1), 59-83. doi: 10.30465/fabak.2023.9140
رحیمی, سلام, واحدی, ایمانزاده. (1398). تأثیرآموزش «فلسفه برای کودکان» بر تاب‌آوری دانش‌آموزان ابتدایی. تفکر وکودک, 10(2), 91-112.
رستمی, کاوه, فیاض, ایراندخت, مفیدی, فرخنده, ... و بهشتی. (1398). تأثیر برنامه‌ی آموزشی فلسفه برای کودکان بر میزان مهارت استدلال دانش‌آموزان پسر. پژوهش در نظام‌های آموزشی, 13(46), 23-33.
رضایی, عبدالرحیمی. (1401). اثربخشی آموزش ‌فلسفه بر هوش هیجانی نو‌آموزان پسر در مقطع پیش‌دبستانی. تفکر وکودک, 13(1), 175-201.
رهایی, علی , عباسی, عفت و برخورداری, رمضان . (1403). تأثیر آموزش دوره‌ی فلسفه برای کودکان بر مؤلفه‌های رضایت از زندگی دانش‌‌آموزان پسر در دوران همه‌گیری ویروس کرونا. تفکر وکودک, 15(2), 181-202. doi: 10.30465/fabak.2024.9296
زارع, تکلوی, غفاری, عذرا. (2022). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر خودتعیین گری و مسئولیت پذیری دانش آموزان ابتدایی. نشریه علمی رویش روان شناسی, 10(12), 37-48.
زاغی, رویا , احقر, قدسی و ایمانی نائینی, محسن . (1402). اثر بخشی آموزش فلسفه به کودکان بر صلاحیت های اخلاقی دانش آموزان دختر دوره متوسطه شهر گرگان. تفکر وکودک, 14(2), 143-173. doi: 10.30465/fabak.2022.9276
سجادیان جاغرق, نرگس , قائدی, یحیی و امیری, معصومه . (1393). طراحی برنامه درسی آموزش فلسفه به کودکان ایرانی در پایه اول‏ ابتدایی. فصلنامه ارزش شناسی در آموزش (فلسفه تعلیم و تربیت سابق), 1(شماره اول), 64-80.
سجادی پور, فریده السادات و یاوری, فاطمه . (1402). اثربخشی برنامه فلسفه برای کودکان مبتنی بر رویکرد یادگیری تلفیقی بر تفکر انتقادی دانش آموزان. تفکر وکودک, 14(2), 173-200. doi: 10.30465/fabak.2022.40884.2094
سرادار, حمیده , خوشبخت, فریبا , البرزی, محبوبه , کریمی, محمد حسن و غروی, فریبا . (1400). تأثیر آموزش "هنر به روش فلسفه برای کودکان" بر تفکر زیبایی‌شناختی و نمره نقاشی دانش‌آموزان ابتدایی. پژوهش‌های برنامه درسی, 11(2), 1-16. doi: 10.22099/jcr.2021.6454
سرمدی, محمد رضا , رضائی, مهدیه و روحانی فر, احمد . (1398). تأثیر آموزش فلسفه به کودکان بر دانش، حساسیت و نگرانی محیط‌زیستی دانش‌آموزان پایه هفتم متوسطه. تفکر وکودک, 10(1), 149-139. doi: 10.30465/fabak.2019.4166
سلیمان پورعمران, محبوبه و یساول, ناهید . (1400). تاثیر برنامه درسی P4C (فلسفه برای کودکان) بر عشق به یادگیری و قضاوت اخلاقی کودکان. تفکر وکودک, 12(1), 57-73. doi: 10.30465/fabak.2021.6365
شاه محمدی, نیره . (1399). بررسی اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر تفکرانتقادی دانش آموزان پایه ششم. تفکر وکودک, 11(1), 95-116. doi: 10.30465/fabak.2020.5831
شفیعی بهنمیری, سیده فاطمه , ماهروزاده, طیبه و ستاری, علی . (1398). بررسی تأثیر برنامة فلسفه برای کودکان بر افزایش مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان با استفاده از مؤلفه‌های تربیت اقتصادی سند تحول آموزش‌وپرورش. نوآوری‌های آموزشی, 18(4), 53-72. doi: 10.22034/jei.2020.103562
شیرزادی, بیاتی, شبنم, بداقی, آرزو, بابادی عکاشه, نادیا. (1400). اثربخشی آموزش فلسفه برای کودکان بر هنجارگریزی و درگیری تحصیلی دانش آموزان پسر پایه ششم ابتدایی شهر بروجن. مجله علوم روانشناختی, 20(98), 295-304.
عبدالله زادگان, رضا و سرداری, باقر . (1401). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر خودکارآمدی خلاق و خودتعیین گری دانش آموزان ابتدایی. تفکر وکودک, 13(2), 167-188. doi: 10.30465/fabak.2022.7685
عبداله پور, رویا, سرمدی, محمد رضا, پیرانی, ذبیح و سیفی, محمد. (1398). تأثیر برنامه فلسفه برای کودکان (فبک) بر نگرش اخلاقی دانش‌آموزان و تبیین مؤلفه‌های آن ازمنظر قرآن. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی, 27(43), 113-143.
عیسی مراد, ابوالقاسم , نفر, زهرا و فاطمی, فاطمه السادات . (1398). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر همدلی و حل مسئله اجتماعی دانش‌آموزان پنجم ابتدایی. مطالعات روان‌شناسی بالینی, 10(36), 117-134. doi: 10.22054/jcps.2020.42545.2139
غدیری بیدهندی, زینب و میرزمانی بافقی, سیدمحمود . (1403). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و هوش اخلاقی کودکان 9 تا 12 سال. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی, 15(4), 147-161. doi: 10.22059/japr.2024.344560.644301
فاطمی, فاطمه السادات , صادقی, راحله و شاهبان, حمیده . (1399). اثربخشی برنامه ترکیبی آموزش فلسفه به کودکان و همدلی بر شایستگی اجتماعی دانش‌آموزان. تفکر وکودک, 11(2), 211-229. doi: 10.30465/fabak.2021.5971
فتحی, احقر, قدسی, نادری, عزت الله. (1398). تاثیر آموزش فلسفه برای کودکان (P4C) به روش پژوهش مشارکتی بر روابط میان-فردی دانش آموزان. فصلنامه تعلیم و تربیت, 35(4), 51-64.
فتحی آذر, اسکندر , تقی پور, کیومرث و حاج آقایی خیابانی, آیسان . (1398). تآثیر برنامه آموزش فلسفه برای کودکان بر خودتنظیمی هیجانی کودکان کار. تفکر وکودک, 10(2), 141-161. doi: 10.30465/fabak.2020.4930
فیشر، رابرت. (۱۳۹۷). آموزش تفکر به کودکان. (افسانه نجاریان و مسعود صفایی‌مقدم، مترجمان). تهران: نشر گوزن.
قائدی، یحیی. (1386). امکان آموزشی فلسفه به کودکان: چالش بر سر مفهوم فلسفه. مطالعات برنامه درسی، 2(7)، 61-94. SID. https://sid.ir/paper/101076/fa
کبیری, واحدی. (1401). اثربخشی برنامه فلسفه برای کودکان با غنی‌سازی فناوری‌های دیجیتال بر تحریفات شناختی و ادراک شایستگی کودکان پسر بی‌سرپرست و بدسرپرست. مجله علوم روانشناختی, 21(110), 249-264.
کبیری, علی اکبر , قاسمی, علی , زارعی زوارکی, اسماعیل و ریوندی, ریحانه . (1399). تأثیر اجرای برنامه «فلسفه برای کودکان» به کمک فناوری بر خوش‌بینی تحصیلی و انگیزش پیشرفت در دانش‌آموزان پسر دوره دوم ابتدایی شهر همدان. راهبردهای شناختی در یادگیری, 8(15), 205-224. doi: 10.22084/j.psychogy.2020.18708.1935
کبیری, علی اکبر , قاسمی, علی و مذبوحی, سعید . (1400). اثربخشی اجرای برنامه فلسفه برای کودکان بر ادراک شایستگی و انعطاف‌پذیری شناختی کودکان پسر بی‌سرپرست. تفکر وکودک, 12(2), 239-263. doi: 10.30465/fabak.2022.6923
کردلو, بهرنگی, مرادی. (1403). ترکیب مراحل الگوی مدیریت آموزش فلسفه برای کودکان با محوریت اجتماع پژوهشی در تأثیرپذیری رشد مهارت‌های استدلالی (تفکری) دانش‌آموزان پایه ششم. نشریه مدیریت بر آموزش سازمان ها, 13(1), 195-217.
کنعانی هرندی, ستاره , نوریان, محمد , نوروزی, داریوش و عبایی کوپایی, محمود . (1400). تأثیر برنامه درسی فلسفه برای کودکان بر رشد خلاقیت دانش‌آموزان. تفکر وکودک, 12(1), 203-230. doi: 10.30465/fabak.2021.6232
ماهروزاده, طیبه, ستاری, علی و ملکی, زهرا. (1398). تأثیر داستان‌های کلیله و دمنه بر مهارت‌های تفکر انتقادی، استدلال و پرسشگری با استفاده از برنامه ‌فلسفه برای کودکان (p4c). فصلنامه علمی تربیت اسلامی, 14(28), 95-114. doi: 10.30471/edu.2019.1523
محمدی, غلامرضا , پیرانی, ذبیح و زنگنه مطلق, فیروزه . (1401). مقایسه اثربخشی برنامه فلسفه برای کودکان و بازی درمانی گروهی به شیوه شناختی رفتاری برانعطاف پذیری روانشناختی در کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی. تفکر وکودک, 13(2), 215-239. doi: 10.30465/fabak.2023.7563
محمدی, فرزانه , کرامتی, هادی , فرزاد, ولی الله و عربزاده, مهدی . (1398). اثربخشی برنامۀ آموزش فلسفه به کودکان در پرورش خلاقیت کودکان پیش دبستانی. تفکر وکودک, 10(1), 213-236. doi: 10.30465/fabak.2019.4168
مردآزادبهی, الناز , یاریقلی, بهبود و پیری, موسی . (1399). اثر بخشی آموزش فلسفه به کودکان به روش اجتماع پژوهشی بر اضطراب تحصیلی دانش آموزان. تفکر وکودک, 11(2), 231-255. doi: 10.30465/fabak.2021.5961
میرباقری, سیده شکوفه , نوشادی, ناصر و نیکدل, فریبرز . (1398). بررسی تاثیر برنامه فلسفه برای کودکان بر نظریه ذهن و باورهای ماکیاولیستی در دوره ابتدایی. تفکر وکودک, 10(1), 261-277. doi: 10.30465/fabak.2019.4472
نادری, حبیب اله , نامی, امیر و زارع, مریم . (1403). اثربخشی برنامه آموزش فلسفه در حلقه‌های کندوکاو بر سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان. رویکردی نو بر آموزش کودکان, 6(3), 119-128. doi: 10.22034/naes.2024.466360.1473
نصرتی هشی, کمال , عباسپور, نفیسه , اسکندری, آرزو و نادری, زهرا . (1401). اثربخشی اجرای برنامة آموزش فلسفه به کودکان بر نگرش به خلاقیت و انگیزة پیشرفت دانش‌آموزان دختر شهر اصفهان. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی, 11(1), 351-376.
نوروزی, وریا , کریمیان, حیدر و طالبی, بهنام . (1401). اثربخشی برنامه‌ی آموزش فلسفه برای کودکان(فبک) بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی دانش‌آموزان ابتدایی. تفکر وکودک, 13(2), 267-293. doi: 10.30465/FABAK.2023.7716
نویدیان, انور , واحدی, شهرام , بدری گرگری, رحیم و فتحی آذر, اسکندر . (1400). تأثیر آموزش فلسفه برای کودکان بر انعطاف‌پذیری روان‌شناختی دانش‌آموزان ابتدایی با رویکرد مبتنی بر زمینۀ فرهنگی. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی, 12(2), 265-282. doi: 10.22059/japr.2021.297152.643523
نویدیان, انور , واحدی, شهرام , فتحی آذر, اسکندر و بدری گرگری, رحیم . (1398). تأثیر آموزش فلسفه برای کودکان با استفاده از داستانهای بومی در رشد اخلاقی دانش آموزان ابتدایی. تدریس پژوهی, 7(3), 68-53. doi: 10.34785/J012.2019.252
واحدی, مهدی , کبیری, علی اکبر و قاسمی, علی . (1403). اثربخشی اجرای برنامه فلسفه برای کودکان بر احساس تنهایی و مهار خشم در دوره شیوع کرونا. تفکر وکودک, 15(1), 295-325. doi: 10.30465/fabak.2022.9274
کبیری, علی اکبر و واحدی, مهدی . (1401). اثربخشی برنامه فلسفه برای کودکان با غنی سازی فناوری بر شاد زیستی و نشخوار فکری کودکان دختر بی سرپرست و بدسرپرست. فرهنگ مشاوره و روان درمانی, 13(49), 163-192. doi: 10.22054/qccpc.2021.59394.2658
هوشمندی, فاطمه , شمشیری, بابک و اب روشن, حسن . (1399). تأثیر برنامة آموزش فلسفه برای کودکان بر مهارت پرسشگری در درس علوم (مورد مطالعه: دانش‌آموزان پایة اول دورة ابتدایی). مطالعات آموزشی و آموزشگاهی, 9(1), 171-192.
یاریقلی, بهبود , حلیمی شبستری, مریم و بهاری, پروین . (1403). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر کیفیت تعامل بین معلمان و دانش‌آموزان دختر متوسطه اول. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی, 13(1), 99-111. doi: 10.48310/pma.2024.3518
یاوری, فاطمه و سجادی پور, فریده . (1402). غنی‌سازی برنامه فلسفه برای کودکان با فناوری‌های دیجیتال و بررسی تأثیر آن بر نشخوار فکری و روابط بین فردی کودکان دختر مرکز شبانه‌روزی بهزیستی رضوانشهر. روانشناسی افراد استثنایی, 13(52), 93-133. doi: 10.22054/jpe.2023.72908.2560
Anderson, A. (2020). Categories of Goals in Philosophy for Children. Studies in Philosophy and Education, 39, 607-623.
Fisher, R. (2013). Teaching thinking: Philosophical enquiry in the classroom. A&C Black.
Funston, J, & Sager, A. (2017). Toward a Critical Philosophy for Children. PSU McNair Scholars Online Journal, 11(1), 41-59.
Kohan, W. O. (2018). Paulo Freire and Philosophy for Children: A critical dialogue. Studies in Philosophy and Education, 37(6), 615-629.
Michaud, O. (2020). What Kind of Citizen is Philosophy for Children Educating? What Kind of Citizen Should it be Educating? Philosophical Inquiry in Education, 27(1), 31-45.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 15 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 02 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 25 مرداد 1405