تحلیل جنبه‌های تفکر خلاقانه در نقاشی کودکان 3 تا 5 سال (گروه سنی الف)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه هنرهای تجسمی و سنتی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تهران، ایران

چکیده

تصاویری که در نقاشی و تصویرسازی کودکان خلق می­شوند در بیشتر موارد برخاسته از تفکری خلاق و دارای موضوعاتی خاص است. شناخت دقیق مضامین و ویژگی­های خلاقانۀ نقاشی کودکان و تحلیل و تفسیر درست آنها، ما را در شناخت نحوۀ تفکر آنها یاری می­رساند. این مضامین از محیطی به محیط دیگر و یا در فرهنگ­های مختلف، تفاوت­هایی را نشان می­دهد. این پژوهش به منظور شناخت دقیق­ترِ مضامین نقاشی و ویژگی­های فکری و خلاقانۀ نقاشی کودکان گروه سنی الف از طبقه متوسط شهر تهران در فاصله سالهای96 تا 97 انجام شده است. پژوهش حاضر از جمله پژوهش­های کیفی است که به روش تحلیل مضمون انجام شده و جامعه آماری پژوهش، مهدکودک­های شهر تهران و حجم نمونه شامل 100 کودک از ده مهدکودک در مناطق یک، دو، هفت، دوازده و چهارده تهران(در سال تحصیلی 96-95) است. نمونه­گیری به­صورت تصادفی­خوشه­ای چند مرحله­ای انجام شده و نهایتاً مضامین آثار خلق شده توسط این کودکان، پس از کد گذاری و طبقه بندی بر اساس شاخصه­های خلاقیت مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining aspects of creative thinking in children’s drawing from 3 to 5 years old

نویسنده [English]

  • Farzaneh Farshid Nik
Assistant Professor, Research Center for Culture, Art and Communications,Tehran, Iran.
چکیده [English]

Painting is a language in which children express their feelings and thoughts.The images created in children's drawing and illustrations often come from creative thinking and specific subjectivity. In this research, the features of creative thinking in children’s paintings from 3 to 5 years old have been studied.The method of this research is "descriptive-analytical". The population of the study is kindergartens in Tehran and a sample of 100 children from 10 kindergartens in different districts of Tehran. The results of the research indicate that children tend to express their thoughts and feelings through painting and they innovatively use the colors, lines and shapes in order to transfer their thoughts rather than being truly faithful to the real world. The lack of separation between humans and animals, adding specific features to some animals, the special Perspective, the impacts of comics and animations, are some of the most important characteristics of children's paintings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Painting
  • children
  • thinking
  • creativity
-         آیزنک، مایکل دبلیو (1375). روانشناسی شادی (حقایق و افسانه­ها)، ترجمه: مهرداد فیروزبخت، تهران: انتشارات بدر.
-         افسرپور، علی(1395). طراحی گرافیک برای تبلیغات، تهران: نشر فاطمی.
-                                 افضل­طوسی، عفت­السادات، طاهری،محبوبه(1391).«استعاره تصویری، تجلی خلاقیت در تبلیغات تجاری»، نشریه نامه­ هنرهای تجسمی و کاربردی، دوره 5، شماره 10. صص 121-107.
-         اکبرحلوایی، اعظم (1385). «نقاشی کودکان را جدی بگیریم»، رشد آموزش هنر، سال چهارم، شماره 6، صص 12- 17.
-         برون، سارا و دیگران (1392). «تأثیر آموزش حل خلاق مسأله بر مؤلفه­های خلاقیت دانش آموزان»، نشریه ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی،دوره دوم، شماره 4، صص 55 تا 71.
-         بهرامی، هادی.(1372). کاربرد بالینی و تشخیص آزمون­های فرافکنی شخصیت‌، تهران: نشر دانا.
-         پاشا، حسن(1372). «مروری بر کارکردهای نقاشی کودک»، مجله رشد معلم، شماره 93. صص 28-36.
-         پژوهشی، اردشیر(1373) «تکنیک­های نقاشی در دوره ابتدایی: موضوع نقاشی»، نشریه ﺭﺷﺪ ﻣﻌﻠﻢ، ﺷﻤﺎﺭﻩ 108، صص 84 – 35.
-         پیازه ،ژان، اینهلدر، باربل (1398). روانشناسی کودک، ترجمه توفیق زینت، تهران: نشر نی.
-         پیاژه، ژان (1382). شکل­گیری نماد در کودکان، ترجمه زینت توفیق، تهران: نشر نی.
-         پیرخایفی، علیرضا(1387). خلاقیت (مبانی و روش­های پرورشی)، تهران: نشر هزاره ققنوس.
-         توماس، گلین و سیلک، آنجل.ام.جی(1392). مقدمه­ای بر روانشناسی نقاشی کودکان، ترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران: نشر دنیای نو.
-         جعفرطباطبایی، تکتم؛ جعفرطباطبایی، سمانه(1383). «هنگامه­ها نقاشی کودکان»، تازه­های روان­درمانی، شماره 31 و 32، صص 18- 32.
-         حسینی، افضل­السادات و سیده زهره محمدزاده(1395). «اثربخشی برنامه آموزش خلاقیت در قالب فعالیت­های هنری بر رشد خلاقیت دانش­آموزان»، فصلنامة علمی، پژوهشی ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، دوره ششم، شماره یک، تابستان 95.صص 109-130.
-         حسینی، افضل­السادات(1380). «مدیریت خلاقیت و خلاقیت در مدیریت»، نشریه رهیافت، شماره 26. صص 5-16.
-         حسینی، افضل­السادات(1388). ماهیت خلاقیت و شیوه­های پرورش آن، مشهد: نشر آستان قدس رضوی.
-         دادستان، پریرخ (1374). ارزشیابی شخصیت کودکان بر اساس آزمون­های ترسیمی، تهران: انتشارات رشد.
-         دافی، برنادت(1380). تشویق خلاقیت و تخیل در کودکان، ترجمه مهشید یاسایی، تهران:انتشارات ققنوس.
-         ریو، مارشال (1367). انگیزش و هیجان، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران: انتشارات ویرایش.
-         سیلکر، آنجل. ام. جی (1370). مقدمه­ای بر روانشناسی نقاشی کودکان،ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو.
-         سینگر، دورتی جی؛ و تریسی آ. رونسن (1377). کودک چگونه فکر می­کند، ترجمۀ مصطفی کریمی، تهران: آموزش.
-         عابدی­جعفری، حسن و دیگران(1390) «ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻀﻤﻮن و ﺷﺒﻜﻪ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ:روﺷﻲ ﺳﺎده و ﻛﺎرآﻣﺪ ﺑﺮای ﺗﺒﻴﻴﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در داده­ﻫﺎی ﻛﻴﻔﻲ»، اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، شماره 2، صص51-198.
-         عنایتی،الهه و احمد عابدی(1395).«فراتحلیل اثربخشی مداخلات آموزشی بر خلاقیت دانش آموزان»، فصلنامة ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، دوره ششم، شماره یک. صص 11-1.
-         فخرایی، الهام (1389). «فلسفه برای کودکان؛گامی به سوی پیوند فلسفه با جامعه»، نشریه تفکر و کودک،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اول، شمارة اول، صص 69-81.
-         فراری، آناالیور (1394). نقاشی کودکان و مفاهیم آن، ترجمه عبدالرضا صرافان، تهران: نشر دستان.
-         فرج اللهی، م.؛ تاجی، پ.؛ موسوی، س.(1389)،«شناسایی عوامل موثر در پرورش خلاقیت دانش آموزان مقطع راهنمایی از دیدگاه دبیران، مدیران و کارشناسان آموزش اداره منطقه شش آموزش و پرورش استان تهران». نشریه تفکر و کودک، شماره 2، صص 83-100.
-         فرخ مهر، حسین(1392).  پرورش خلاقیت کودکان در خانه و مدرسه، اصفهان: نشر هشت بهشت.
-         فیروزبخت، پریسا(1396). «استفاده از جنبه­های تصویرگرانه نقاشی کودکان گروه سنی الف در طراحی مسکات برای برندهای تجاری ایرانی»، پایان­نامه کارشناسی­ارشد، استاد راهنما: دکتر فرزانه فرشیدنیک، ساوه: موسسه آموزش عالی ناصرخسرو.
-         فیشر، رابرت(1385) آموزش تفکر به کودکان،ترجمه  مسعود صفایی­مقدم و افسانه نجاریان، اهواز:رسش.
-         گلستان­هاشمی،سیدمهدی(1382). مقدمه­ای بر علم خلاقیت­شناسی (دانش خلاقیت و نوآوری)، اصفهان: نشر جهاددانشگاهی.
-         مارنات، گری گرث(1396). راهنمای سنجش روانی، ترجمه پاشا شریفی و محمدرضا نیکخو، تهران: نشرسخن.
-         ماکسول، م. (1371). روانشناختی خلاقیت، ترجمه قرچه­داغی، تهران: انتشارات شباهنگ.
-         محمدی­صبا، جواد (1391)، «نقاشی کودکان و نقش آن در پرورش خلاقیت»، رشد آموزش هنر، شماره 4، صص 36- 41.
-         محمدی، طاهره (1369)، تفاوت­های فردی در نقاشی کودکان، رشد آموزش علوم اجتماعی، شماره 6 و 7، صص 10- 21.
-         مصابرپور، مهتاب (1392). نقاشی کودک و مفاهیم آن ، تهران: نشر پلک.
-         منصور، محمود و دادستان، پریرخ(1380). دیدگاه پیاژه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-         نصراله­زاده، ستوده و دیگران(1395). «تأثیر محیط، رنگ و بازی بر روی رشد و خلاقیت کودکان»، سومین کنفرانس بین­امللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، برلین، آلمان.
-         هنفلینگ، اسوالد (1386). چیستی هنر، ترجمه علی رامین، تهران: هرمس.
-      Attride-Stirling, J. (2001), “Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research”, Qualitative Research, Vol. 1, No. 3, Pp. 385-405.
-      Boyatzis, R. E. (1998), Transforming qualitative information: thematic analysis and code development, Sage.
-          Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.
-          Jane, H. (2001). Creativity and Perception in Management. Newyork: Sage Publications.
-      Torrance, E. (1989).. The Nature of Creativity as Manifest in its Testing, TheNature of Creativity Contemporary sychological Prespective, Cambridge University Press.