اثربخشی برنامه‌ی آموزش فلسفه برای کودکان(فبک) بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی دانش‌آموزان ابتدایی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز.تبریز. ایران

2 دانش آموخته‌ی دکترای مدیریت آموزشی دانشگاه خوارزمی تهران.

3 استادیار، گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

چکیده

مسئولیت­پذیری، به تعهد و پاسخگویی فرد نسبت به امور فردی و اجتماعی اشاره دارد. افراد مسئولیت­پذیر بر تفکر، عواطف و اعمال خود کنترل دارند و خود را در قبال پیامدهای رفتارشان مسئول می­دانند. بنابراین مسئولیت­پذیری با مسائل فردی و اجتماعی مرتبط است و از رویکردهای آموزشی نیز تاثیرپذیر است. پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر آموزش فلسفه برای کودکان (فبک) بر مسئولیت­پذیری اجتماعی دانش آموزان ششم ابتدایی انجام شد. روش پژوهش از نوع شبه­آزمایشی با طرح پیش­آزمون – پس­آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمام دانش­آموزان ششم ابتدایی شهرستان سقز بود که از میان آنها دانش­آموزان مدرسه ابتدایی سما به صورت نمونه­گیری در دسترس انتخاب شدند. نمونه انتخاب شده به صورت تصادفی در دو گروه 15 نفره گواه و آزمایش جایگزین شد. پیش از مداخله، مسئولیت­پذیری دانش­آموزان به وسیله پرسشنامه مسئولیت­پذیری اندازه­گیری شد. سپس گروه آزمایش به مدت 8 جلسه، آموزش فلسفه برای کودکان را دریافت کرد و پس از آن پس­آزمون برای دو گروه اجرا شد. در پایان داده­ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس تحلیل شد. نتایج نشان داد آموزش فلسفه برای کودکان به طور معناداری باعث افزایش مسئولیت­پذیری دانش­آموزان پایه ششم ابتدایی شده است. به عبارتی محتوا و روش برنامه فبک، مسئولیت­پذیری اجتماعی کودکان را بهبود می­بخشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of teaching Philosophy for Children(P4C) on social Responsibility of Elementary primary Students

نویسندگان [English]

  • WIRYA NAWROZI 1
  • Heidar Karimian 2
  • Behnam Talbi 3
1 PhD Student, Department of Educational Sciences,Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 . PhD in Educational Management. Kharazmi University. Tehran
3 Assistant Professor, Islamic Azad University,Tabriz Branch, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Taking responsibility refers to commitment and accountability towards individual and social affairs. Responsible people have control over their thoughts, feelings and deeds and have responsibility for consequences of their own behavior. Therefore, responsibility is closele linked with social and individual affairs and is affected by educational approaches. This study aims to determine the impact of teaching philosophy upon six-grade students' social responsibility. The research method used in this study is quasi-experimental with pre-test and post-test scheme applied for control group. The statistical population included all six- grade students in the city of Saqqez. But the sample group only includes Sama primary school students. The selected samples were randomly divided into two groups of 15 people each: i.e, control group and experimental group. Before any intervention, students' responsibility was measured by Responsibility Questionnaire. Later, the experimental group received philosophy training for 8 sessions, and post-test was conducted for both groups. The data was analyzed by statistical test of covariance interpretation.The results showed that teaching philosophy to children (P4C) has enhanced sixth- grade students responsibility significantly. In other words, the content and method of teaching philosophy for children improves children's social responsibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • teaching philosophy for children (P4C)
  • social responsibility
  • primary students
اعتصامی، حمیده. شفیع­آبادی، عبدالله. (1398). اثربخشی آموزش فلسفه برای کودکان بر رشد اخلاقی دانش­آموزان پسر پایه ششم دبستان، فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان­درمانی. 10.22054/QCCPC.2020.40874.2104
       اکبری، احمد. مسعودی، جهانگیر. (1393). فلسفه برای کودکان: رویکردهای تربیت دینی به آموزش تفکر، پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت دانشگاه فردوسی مشهد، سال چهارم، شماره 4 (2).
     جاویدی­کلاته جعفرآبادی. طاهره، اکبری، احمد. (1388). تحلیلی بر برنامه­ی درسی فلسـفه بـرای کودکـان و ویژگی­های مواد خواندنی مناسب در اجرای آن، همایش ملی کتابخانه­هـای آموزشـگاهی: پویاسـازی نظام آموزشی و مشارکت در فرایند یاددهی - یادگیری.
     جلائی، مائده، چراغ ملایی، لیلا، خدابخش­پیرکلانی، روشنک. (1398). تاثیر بازی مبتنی بر هوش اخلاقی بر وجدان, خویشتنداری و مسئولیت­پذیری اجتماعی کودکان با استعداد دبستانی، فصلنامه روان شناسی تربیتی(روانشناسی و علوم تربیتی)، 15(54)، 89-59.
     جلیلیان، سهیلا. عظیم­پور، احسان. جلیلیان، فریبا. (۱۳۹۵). اثربخشی برنامه آموزش فلسفه به کودکان بر پرورش توانایی حل مسأله و قضاوت اخلاقی در دانش‌آموزان، فصلنامه پژوهش‌های تربیتی، دوره3 شماره 32. ۸۰-۱۰۱.
     جمالی، معصومه. جایروند، حمداله. (1395). اثربخشی آموزش فلسفه بر مسؤلیت پذیری کودکان بیش فعال، چهارمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، دوفصلنامه مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران،https://civilica.com/doc/546917
     حبیبی­کلیبر، رامین، فرید، ابوالفضل. محمدزاده، رقیه. (۱۳۹۸). اثربخشی روش اجتماع پژوهشی در برنامه آموزش فلسفه به کودکان بر خودکارآمدی اجتماعی دانش آموزان، فصلنامه پژوهش های نوین روانشناختی، دوره ۱۴ شماره 53. ۶۷-۸۷.
       حسینی، سیدعلی، رهنما، اکبر، موسوی، رقیه. (1400). مطالعه مبانی هستی شناسی رویکرد مرلوپونتی و لیپمن به منظور تدوین الگوی تلفیقی در برنامه فلسفه برای کودکان، دو فصلنامه تفکر و کودک، 12(2), 157-179.
      خدیوی، اسدالله، اللهی، ایران. (1392). بررسی رابطه بین مسئولیت­پذیری و پیشرفت­تحصیلی دانش­آموزان ‏دختر مقطع اول متوسطه(پایه هفتم) شهرستان مهاباد، فصلنامه زن و مطالعات خانواده، دوره 6 شماره 22. 37-60.
شاه­محمدی، نیره. (۱۳۹۹). بررسی اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر تفکر انتقادی دانش­آموزان پایه ششم، دوفصلنامه تفکر و کودک، ۱۱(۱)، ۹۷-۱۱۶.
     شریعت­باقری، محمدمهدی. (۱۳۹۷). تاثیر آموزش مهارت های اجتماعی - ارتباطی بر مسئولیت پذیری و سازگاری دانش آموزان، فصلنامه روش­ها و مدل­های روان شناختی، دوره ۹ شماره 32.
   شهیدی، مریم. زربخش، محمدرضا. (۱۳۹۵). رابطه بین فراشناخت حالتی و مسئولیت پذیری با خودنظم­دهی تحصیلی، فصلنامه سلامت روان کودک، دوره ۲ شماره 2. ۴۹-۵۷.
    صابری، الهام، عباسی، عفت، قائدی، یحیی، علی­عسگری، مجید. (1399). طراحی و اعتباربخشی الگوی برنامه درسی فلسفه برای کودکان در دوره اول متوسطه ایران، دوفصلنامه تفکر و کودک، 11(2)، 157-115.
    عبدالله­پور، رویا، سرمدی، محمدرضا، پیرانی، ذبیح، سیفی، محمد. (۱۳۹۸). تاثیر برنامه فلسفه برای کودکان(فبک) بر نگرش اخلاقی دانش آموزان و تبیین مولفه های آن ازمنظر قرآن، فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دوره ۲۷ شماره 43. ۱۱۳-۱۴۳.
       عطریان، نرگس، عطریان، فرامرز. (1400). طراحی الگوی تدریس پرورش تفکر فلسفی در دوره ابتدایی، دوفصلنامه تفکر و کودک، 12(1)، 202-181.
     عیسی­مراد، ابوالقاسم. نفر، زهرا. سادات فاطمی، فاطمه. (1398). اثربخشی آموزش فلسفه به کودکان بر همدلی و حل مسئله اجتماعی دانش آموزان پنجم ابتدایی، فصلنامه مطالعات روانشناسی بالینی، دوره 9 شماره 36. 117-134.
     فتحی، لیلا. احقر، قدسی. (۱۳۹۷). تاثیر آموزش فلسفه برای کودکان  به روش پژوهش مشارکتی بر مسئولیت­پذیری دانش آموزان، فصلنامه خانواده و پژوهش، دوره ۱۵ شماره 38. ۷-۱۸.
    فتحی، لیلا. احقر، قدسی. نادری، عزت­الله. (1398). تاثیر آموزش فلسفه برای کودکان (P4C) به روش پژوهش مشارکتی بر روابط میان- فردی دانش آموزان، فصلنامه تعلیم و تربیت، دوره 35 شماره 4. 51-64.
     فرزانفر، جواد. اعجم، علی­اکبر. (۱۳۹۵). داستان هایی برای برنامه فلسفه برای کودکان مبتنی بر تفکر انتقادی، فصلنامه پژوهش در برنامه ریزی درسی، دوره۱۳ شماره 48. ۱۰۶-۱۱۸.
     فیشر، رابرت. (1397). آموزش تفکر به کودکان، ترجمه افسانه نجاریان و مسعود صفایی­مقدم، تهران: نشر رسش و گوزن.
     قائدی، یحیی(1383). آموزش فلسفه به کودکان، نشر دواوین، تهران.
    قائدی، یحیی، (1384). اصول فلسفه تعلیم و تربیت، تهران، سنجش.
    کاظم­پور, اسماعیل. باباپور واجاری، مریم. (1396). تأثیر آموزش صلح بر مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان، فصلنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، دوره 8 شماره 32، 65-82.
کنعانی­هرندی، ستاره، نوریان، محمد، نوروزی، داریوش، عبایی­کوپایی، محمود. (1400). تاثیر برنامه درسی فلسفه برای کودکان بر رشد خلاقیت دانش­آموزان، دوفصلنامه تفکر و کودک، ۱۲(1)، ۲۰۳-۲۳۰.
     گلاسر، ویلیام. (2013). تئوری انتخاب، ترجمه علی صاحبی (1395). چاپ نهم، تهران: سایه سخن.
    ماهری، ساناز،عراقیه، علیرضا، قائدی، یحیی، مهدی­زاده، امیرحسین، سوسهابی، پری. (1400). شناسایی چالش­های آموزش فلسفه برای کودکان از نظر مربیان پیش دبستانی(یک مطالعه پدیدار شناسانه)، دوفصلنامه تفکر و کودک.12(1)،  287-259
    مردآزادبهی، الناز، یاریقلی، بهبود، پیری، موسی. (1399). اثر بخشی آموزش فلسفه به کودکان به روش اجتماع پژوهشی بر اضطراب تحصیلی دانش­آموزان، دو فصلنامه تفکر و کودک، 11(2)، 255-231.
     میرباقری، سیده شکوفه. نوشادی، ناصر. نیکدل، فریبرز. (۱۳۹۸).  بررسی تاثیر برنامه فلسفه برای کودکان بر نظریه ذهن و باورهای ماکیاولیستی در دوره ابتدایی، دو فصلنامه تفکر و کودک، دوره 10 شماره1. ۲۶۱-۲۷۷.
     ناجی، سعید. (1387). کندوکاو فلسفی بـرای کودکـان و نوجوانـان، گفـت­وگـو بـا پیشـگامان، ج 1، تهـران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
     نعمتی، پری­سیما. (1387). تهیه و هنجاریابی آزمون مسئولیت­پذیری دانش­آموزان دوره راهنمایی در دو بعد شخصی و اجتماعی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی.
     نقدعلی، محسن. پناهی، زهرا. (۱۳۹۰). ارتباط اجتماع پژوهشی در برنامه فلسفه برای کودکان با روش­های تدریس فعال و مشارکتی، دو فصلنامه تفکر و کودک، دوره ۲ شماره 2. ۱۰۱-۱۲۶.
     نویدیان، انور. واحدی، شهرام. فتحی­آذر، اسکندر. بدری­گرگری، رحیم. (1398). تاثیر آموزش فلسفه برای کودکان با استفاده از داستان­های بومی در رشد اخلاقی دانش­آموزان ابتدایی، فصلنامه تدریس پژوهی، دوره 7 شماره 3، ۵۴-۶۹.
     نویدیان، انور. واحدی، شهرام. فتحی­آذر، اسکندر. بدری­گرگری، رحیم. (1400). تاثیر آموزش فلسفه برای کودکان بر انعطاف­پذیری روان شناختی دانش آموزان ابتدایی با رویکرد مبتنی بر زمینه فرهنگی، فصلنامه پژوهش­های کاربردی روانشناختی، ۱۲(۲)، ۲۶۵-۲۸۲.
      هدایتی، مهرنوش (۱۳۹۷). الگویی برای پیشرفت معرفت فلسفی در برنامه فلسفه برای کودکان، ماهنامه رویش روان­شناسی، دوره ۷ شماره 11. ۱۰۱-۱۵۲.
    هلاجیان، مهدیه. سعدی­پور، اسماعیل. (۱۳۹۵). بررسی اثربخشی آموزش روش ایفای نقش بر مسئولیت­پذیری دانش­آموزان دختر اول دبیرستان، فصلنامه روان­شناسی مدرسه، دوره 5 شماره 2، ۱۵۱-۱۶۶.
     هیوه­چی، آی­سونا، باقرپور، معصومه. (1399). بررسی رابطه برون­دادهای غیرآکادمیک آموزش مدرسه­ای ‎با مهارت­های اجتماعی و ‏مسئولیت­پذیری دانش­آموزان، فصلنامه آموزش در علوم انتظامی، ۸(۲)، ۱۱-۳۴.
     یدالهی­صابر، فاطمه. ابراهیمی، محمداسماعیل. زمانی، نرگس. صاحبی، علی. (۱۳۹۸). تعیین اثربخشی آموزش تئوری انتخاب بر مسئولیت­پذیری و امیدواری دانشجویان دختر، دوفصلنامه شناخت اجتماعی، دوره ۸ شماره 15. ۱۶۵-۱۷۴.
 
Barrow, W. (2010). Dialogic, participation and the potential for Philosophy for Children. Thinking Skills and Creativity, 5(2), 61-69.
Barrow, W. (2015), “I think She’s Learnt How to Sort of Let the Class Speak: Children’s Perspectives on Philosophy for Children as Participatory Pedagogy”, Thinking Skills and Creativity, vol. 5, no. 17.
Bugdayci, S. (2019). Examining personal and social responsibility levels of secondary school students. Universal Journal of Educational Research7(1), 206-210.
Cam, P. (2014). Philosophy for children, values education and the inquiring society. Educational Philosophy and Theory, 46(11), 1203-1211.
Dementiy, L. I. and Grogoleva, O. Y. (2016). The structure of responsibility of preschool and primary school age children. Social and behavioral sciences. 233. 372-376.
Fisher, A., and J. Tallant. (2019). “ Can Teaching Philosophy in Schools Count Towards the Research Excellence Framework (UK)?” Cogent Education 2, no. 1: 1– 13.
Kozer, L. (2007). Life and Thought of Sociological Elders, translated by Mohsen Thalasi, Tehran: Scientific.
Lipman, Matthew (2003),” Thinking IN Education”, Cambridge University Press, New York.
Hurtubise Malboeuf, C., Léger-Goodes, T., Mageau, G. A., Joussemet, M., Herba, C., Chadi, N & Gagnon, M. (2021). Philosophy for children and mindfulness during COVID-19: Results from a randomized cluster trial and impact on mental health in elementary school students. Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 107, 110260.‏
Masi, D, & Santi, M. (2016). Learning democratic thinking: a curriculum to philosophy for children as citizens. Journal of Curriculum Studies, 48(1), 136-150.
Mergler, A. s. (2007). Relationship between personal responsibility, emotional intelligence and steam in adolescents and young adults. The Australian Educational and Developmental psychologist, vol. 24, no 1, pp: 5-18.
Moriyón, García-F., González-Lamas, J., Botella, J., González Vela, J., Miranda-Alonso, T., Palacios, A., & Robles-Loro, R. (2020). Research in moral education: The contribution of P4C to the moral growth of students. Education Sciences, 10(4), 119.
Nelson, D., & Bianco, C. (2013), Increasing Student Responsibility And Active Learning In An Undergraduate Capstone Finance Course. American Journal of Business Education (AJBE), 6(2),267-278.
Post, T. R and A. k, Eliis, and A. K. Humphreys and L, j. Buggey.(1997). Interdiciplinary Approach to curriculum. Merill, prentice Hall. Newjersy, columbus, ohio.
Rostami, K., Fayaz, I., Mofidi, F., Maleki, H., & Beheshti, S. (2019). The Effect of Philosophy for Children Educational Program on the Reasoning Skills of the Fifth Grade Elementary School Boy Students. jiera, 13(46), 23-33.
Topping, K. J., & Trickey, S. (2014). The role of dialog in philosophy for children. International Journal of Educational Research, 63, 69-78.
Widita, A., & Nurihsan, A. J. (2020, March). The Development of Internalization of Character Responsibility Through the Cooperative Learning Model on Students in Elementary School. In International Conference on Elementary Education (Vol. 2, No. 1, pp. 387-394).‏
Wu, C. (2021). Training Teachers in China to Use the Philosophy for Children Approach and Its Impact on Critical Thinking Skills: A Pilot Study. Education Sciences11(5), 206.
Yan, S., Walters, L. M., Wang, Z., & Wang, C. C. (2018). Meta-Analysis of the Effectiveness of Philosophy for Children Programs on Students' Cognitive Outcomes. Analytic Teaching and Philosophical Praxis39(1), 13-33.